آذر نغمه سی


 

تجليل از سردار ملی و مرزبان بزرگ قفقاز در تهران

 

 

·          رحيم نيكبخت

 

طی مراسمی علمی - فرهنگی از رشادت‌ها و حماسه‌هاي سردار و مرزبان رشيد ايراني جوادخان گنجه‌اي، ( حاكم و فرمانده قشون ایران در گنجه) تجليل شد.

طي دو جنگ تحميلي سنگين به ايران توسط روسيه تزاري و انعقاد دو قرارداد ننگين گلستان و تركمانچاي، 17 شهر ايراني آران (ايران شمالي) به اشغال روسيه درآمد. به دلايل گوناگون از جمله احساس شكست و تأسف و حسرت عمومي ناشي از فاجعة‌ ملي (جدايي 17 شهر قفقازي)، تاكنون اقدام شايسته‌اي براي تجليل از حماسه‌ها و رشادتهاي سرداران و سربازان ايران در مقابل ارتش متجاوز روسيه صورت نگرفته بود كه اقدام شايسته مؤسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران در برپايي آييني به ياد و نام شهيد جواد خان گنجه‌اي مي‌تواند، اقدامي ارزشمند در اين راستا تلقي شود.

اين مراسم در محل مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران با تلاوت قرآن مجيد، و ارايه گزارشي از سوي دبير همايش آقاي دكتر حسين احمدي آغاز شد، رياست جلسه اول با آقاي دكتر موسي حقاني بود. در جلسه نخست، اولين سخنران آقاي محمّد بهمني قاجار از نوادگان عباس ميرزا،( فرمانده ارتش ایران در جنگ با روسیه تزاری ) مقاله جالبي از تبار و خاندان تاريخي جوادخان گنجه‌اي و جايگاه ايل و تبار آن در دولت صفويه ارايه داد. در مقاله بعدي كه توسط آقاي علي پورصفر محقق و پژوهشگر قفقاز ارايه گرديد، قلمرو خاندان زياداوغلي قاجار را مورد بحث قرار داد و آقاي مسعود عرفانيان در سخنراني مُستند و ارزشمند خود به بررسي چهره ارايه‌ شده در منابع رسمي ايران شمالي (جمهوري آذربايجان) از جوادخان گنجه‌اي پرداخت. چهره‌اي كه منابع اين جمهوري تازه‌استقلال‌يافته از جوادخان ارايه داده‌اند، بر اساس مستندات تاريخي و معتبر كه پژوهشگر ارشد تاريخ كشورمان مطرح نمود، كاملاً با واقعيت‌هاي تاريخي در تناقض مي‌باشد. داده‌هاي تاريخي كه در منابع اصلي وجود دارد، همگي بر ايران‌گرايي و دفاع سردار جوادخان گنجه‌اي از مرزهاي كيان اسلامي ايران در مقابل تجاوزات روس‌ها تكيه دارند كه در همين راه نيز به شهادت نايل شد.

جلسه دوم سخنراني با رياست آقاي دكتر صدر شروع گرديد. در جلسه دوم، اولين سخنراني را دكتر رحيم رئيس‌نيا با موضوع نبردهاي جوادخان زياداوغلي قاجار با روسها برای حفظ خاک ایران  ايراد كرد. در اين سخنراني مراحل مختلف رويارويي اين سردار بزرگ ايران با روس‌ها و سرانجام او بر اساس منابع و مأخذ معتبر مورد بررسي قرار گرفت.

سخنراني بعدي توسط محقق جوان محمّدعلي بهمني قاجار از نوادگان عباس ميرزا نايب‌السلطنه پيرامون فرزندان و بازماندگان جوادخان گنجه‌اي ايراد گرديد. در اين سخنراني ضمن معرفي نوادگان جوادخان، به ارايه تلقي آنها از ايران و تاريخ مبارزات و مجاهدات نياي بزرگ خود جوادخان از مرزهاي ايراني قفقاز پرداخت كه در نوع خود بسيار جالب بود. تعلق خاطر به ايران و آرزوي مجدد عظمت آن علي‌رغم جدايي آران از ايران در آثاري كه از يكي از نوادگان جوادخان به نام عادل‌خان زيادخان‌اُف در اثري چون «طيران قلم» برجاي مانده است، در سخنراني شنيدني آقاي بهمني قاجار بررسي شد.

پايان‌بخش «همايش ملي جوادخان گنجه‌اي، مرزدار ايراني قفقاز» سخنراني دبير همايش آقاي دكتر حسين احمدي با موضوع «قره‌باغ‌نامه‌ها؛ ايران‌گرايي جوادخان گنجه‌اي» بود. دكتر حسين احمدي كه طي چند سال گذشته فعاليت‌هاي ارزشمندي با برپايي نشست‌هاي تخصصي پيرامون مسايل تاريخ معاصر قفقاز و انتشار منابع ارزشمند تاريخ ايران شمالي چون « قره‌باغ ‌نامه‌ها » و ديگر منابع اصلي تاريخ اين خطه در كارنامه خود دارد، بر اساس منابع اصلي تاريخ ايران شمالي، مبارزات و مجاهدات جوادخان گنجه‌اي را تصوير نمود. از موضوعات مهم و جالب توجه، ايستادگي جوادخان در مقابل روس‌ها علي‌رغم تمام موانع و سختي‌هاست. در زماني كه روس‌ها به لطايف‌الحيل، حكمرانان محلي ايران شمالي چون مصطفي‌خان تالش، ابراهيم‌خان جوانشير و ديگران را به اطاعت خود فراخوانده بودند، جوادخان اين سردار شهيد ايراني به استقبال خطر رفت و به مبارزه با روس‌ها پرداخت و جان خود را در راه حفظ مرزهاي ايران فدا كرد.

جوادخان گنجه‌اي اولين سردار ايراني بود كه از دسيسه روس‌ها براي تسلط بر ايران شمالي و اراضي قفقازي كشورمان آگاه شد، مسأله‌اي كه ابراهيم‌خان جوانشير و مصطفي‌خان تالش زماني از آن آگاهي يافتند كه دير شده بود. خاندان جوانشير هنگامي كه قصد پيوستن به ايران را داشت، توسط روس‌ها قتل عام گرديد. اما جوادخان، كه آماج نخستين حملات ارتش متجاوز روسيه به ايران در گنجه بود، با دو هزار نيرو در مقابل سي‌هزار تن از ارتش  مجهز روسيه تا پاي جان ايستاد و جان خود وفرزند و سربازانش را در دفاع از ميهن فدا كرد.

از وبلاگ ایران شمالی

www.iraneshomali.blogfa.com

 


اصلان آذراوغلو