آذر نغمه سی


 

اعتقادات و باورهای دینی و مذهبی در

 ایران شمالی

 

·       داود نصیریانفر

چکیده:

ایران شمالی (جمهوری آذربایجان) که بخشی از مملکت شیعة ایران است و پس از اشغال آن توسط روسیه، در سال 1370 به صورت یک کشور درآمده، دومین کشور شیعی بعد از جمهوری اسلامی ایران می‌باشد که به اعتراف آقای « هدایت اروج‌اف» رئیس کمیته امور دینی دولت باکو 96% مردم ایران شمالی مسلمان هستند که از این تعداد، 80% (حداقل آماری که از شیعیان این کشور در گزارشات و آمارهای رسمی اعلام می‌شود) شیعه اثنی‌عشری می‌باشند. آنچه که در جامعه امروز ایران شمالی با کمی دقت و تأمل قابل فهم و درک می‌باشد، اینکه مردم این کشور و به خصوص روشنفکران و صاحبنظران آن بعد از سپری کردن دوران شیفتگی و خودباختگی در برابر غرب و شعارهای پوچ و توخالی آن که در اوایل استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی به شدت بروز و ظهور داشت و به تدریج واهی بودن این شعارها در صحنه جهانی را به عینه مشاهده کردند و امیدشان به غرب و دموکراسی تبلیغی و نشأت گرفته از فرهنگ لیبرالیستی به یأس و سرخوردگی مبدل گشت، به سرچشمه نورانی و نجات‌بخش اسلام روی می‌آورند. چنان که خود غربی‌ها نیز به این امر معترف هستند. به عنوان نمونه، گزارشگر رادیو « موج آلمان» که در عید سعید فطر ( سال 1385) در باکو و سایر شهرهای ایران شمالی حضور داشت و گزارشی از مساجد این کشور تهیه نموده است درگزارش خود اذعان می‌کند که: « اسلام در ایران شمالی در حال تقویت است».

 

کلید واژه‌ها

 

اسلام، باورهای دینی، تشیع، حجاب، سلفی‌گری، شیعه اثنی‌عشری، مساجد، نورچی‌ها، وهابی‌ها.

در این مقاله ونوشته سعی شده است که باورهای دینی و میزان و عمق نفوذ آن در بین مردم عامی ایران شمالی در سالهای پس از استقلال از سیطره و یوغ حکومت سوسیالیستی و دین‌ستیز شوروی سابق مورد بررسی اجمالی و میدانی قرار گیرد و نمودها و مظاهر این باورمندی بیان شود.

ایران شمالی با مساحت 600/86 کیلومتر مربع یکی از سه جمهوری تشکیل‌دهنده قفقاز جنوبی1 می‌باشد که در شمال ایران واقع شده است و 611 کیلومتر با جمهوری اسلامی مرز مشترک دارد.

ایران شمالی دومین کشور شیعی بعد از جمهوری اسلامی می‌باشد که به اعتراف آقای « هدایت اروج‌اف» رئیس کمیته امور دینی دولت باکو، 96% مردم این کشور مسلمان هستند که از این تعداد، 85% ( حداقل آماری که شیعیان این کشور در گزارشات و آمارهای رسمی اعلام می‌شود) شیعی اثنی عشری می‌باشند.

آنچه که در جامعه امروز ایران شمالی با کمی دقت و تأمل قابل فهم و درک می‌باشد، اینکه مردم این کشور و به خصوص روشنفکران و صاحبنظران آن بعد از سپری کردن دوران شیفتگی و خودباختگی در برابر غرب و شعارهای پوچ و توخالی آن که در اوایل استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی سوسیالیستی به یأس و سرخوردگی مبدل گشت، به سرچشمه نورانی و نجات‌بخش اسلام روی می‌آوردند. چنان که خود غربی‌ها نیز به این امر معترف هستند. به عنوان نمونه، گزارشگر رادیو « موج آلمان» که درعید سعید فطر سال جاری (سال 1358) در باکو و سایر شهرهای ایران شمالی حضور داشت و گزارشی از مساجد این کشور تهیه نموده است در گزارش خود اذعان می‌کند که: « اسلام در ایران شمالی در حال تقویت است».

به نوشته روزنامه « آذربایجان نوین (چاپ باکو)» در تاریخ 22/4/86 گرایش گسترده اهالی به دین و پر رنگ‌تر شدن ارزش‌های دینی به ویژه در سال‌های اخیر در جامعه ایران شمالی موجب افزایش شمار کسانی شده که خواهان تدریس دین در مدارس هستند.

برخی مغرضان و دشمنان سرسخت اسلام، تقویت اسلام در ایران شمالی را با مسائل اقتصادی در ارتباط می‌دانند وعنوان می‌کنند، علت اساسی این امر مشکلات اقتصادی و بی‌عدالتی اجتماعی موجود در جامعه می‌باشد که موجب می‌شود، اسلام رادیکالی در جامعه رشد کند و تقویت شود و زمینه را برای انفجار مهیا کند.

بیداری عرق اسلامی در بین مردم مسلمان ایران شمالی و روی آوردن بیش از پیش آنان به چشمه زلال و حیات‌بخش اسلام، معاندان اسلام و جیره‌خواران مسیحیت معتصب و خشک و صهیونیسم شیطانی را در این کشور عصبانی کرده و به خشم آورده است که آثار و علایم این عصبانیت و کینه و عداوت را به راحتی می‌توان در لابه‌لای نوشته‌ها و مقالات بیشتر نشریات غرب‌گرای باکو مشاهده کرد که نمونه بارز آن مقاله « اروپا و ما» به قلم « رافق تقی» مرتد در نشریه « صنعت» می‌باشد.

گسترش گرایشات اسلامی در ایران شمالی آن چنان بالا گرفته است که شبکه تلویزیونی « آینس» که بلندگوی صهیونیسم در این کشور مسلمان می‌باشد، ناگزیر به اعتراف این موضوع شده و در برنامه تحلیلی خود تحت عنوان « اوتن هفته » ( هفته گذشته) در تاریخ 30/2/86 اعلام می‌دارد: «‌گرایش به ارزش‌های اسلامی در میان مردم به ویژه در سالهای اخیر بسیار افزایش یافته است، ولی به نظر کارشناسان مسایل دینی برخی نیروها از این تحولات برای تأمین اهداف مکارانه خود سوء‌استفاده می‌کنند. در هر صورت، علاقه مردم به ویژه جوانان به ارزش‌های اسلامی به تدریج افزایش می‌یابد. این عامل به نوبه خود ایجاب می‌کند که در همه ادارات اعم از دولتی و غیردولتی، سازمان‌ها، شرکت‌های محلی و خارجی و غیره شرایط لازم برای کارکنان متدین و مؤمن فراهم شود تا بتوانند وظایف شرعی خود را به جا آورند.

« امروز در ایران شمالی نسل جوان بیش از افراد سالخورده به فراگیری علمی اسلام علاقه دارند.» استکبار و در رأس آنها آمریکا و اسرائیل و نیز، اذناب و مزدوران آنها در داخل ایران شمالی ، با احساس‌ ترس و نگرانی از گسترش اسلام راستین و فرهنگ تشیع در این کشور و برای مقابله با این جریان، سعی در ایجاد جریانات اسلامی منحرف نظیر سلفی‌گری (وهابی‌ها)، نورچی‌ها و ... می‌نماید. چنان که به قول آقای « القار ابراهیم اوغلو» رییس مرکز دفاع از آزادی اعتقادات دینی در باکو، در ایران شمالی برخی مسئولان شرایط لازم را برای اشاعه وهابی‌گری فراهم کرده‌اند. امروز یک ویروس بسیار مخرب مانند « طالبان» در ایران شمالی شیوع یافته است. برخی ماموران دولتی از اسلام تنفر دارند. آنها شرایط لازم را برای وهابی‌ها فراهم کرده‌اند.

رئیس مرکز دفاع از آزادی اعتقادات دینی با اشاره به برخوردهای بی‌رحمانه و مشکلات عمدی ایجاد شده برای فعالیت جمعیت تحت سرپرستی خود گفت: « ولی برای تشکل‌های افراطی که فعالیتشان به وجهه دین اسلام لطمه می‌زند، هرگونه شرایط لازم فراهم می‌شود».

به نظر ‌القار، برخی نیروهای خارجی برای جلوگیری از نشر اسلام واقعی در ایران شمالی تلاش می‌کنند: « آنها می‌خواهند رویارویی‌های ایجاد شده میان مسلمانان در عراق و سایر کشورهای اسلامی را به ایران شمالی نیز منتقل نمایند».

علاوه بر این، گسترش گرایشات اسلامی در این کشور شیعی، اسلام آمریکائی و دیگر مذاهب اسلامی و کشورهای حامی آنها را حساس کرده تا تور خویش را پهن کنند واز این خوان گسترده بهره و طعمه خویش را صید نمایند. در این مورد می‌توان به تحرکات وهابی‌ها و نورچی‌ها در ایران شمالی اشاره کرد. چنان که جریان سلفی بیش از سایر جریانات دینی در ایران شمالی ترویج یافته و از نظر سرعت رشد از همه آنها سبقت گرفته است. می‌توان از جریان نورچی نیز نام برد که اشاعه آن نیز در آذربایجان از سرعت بسیاری برخوردار است.

در اغلب اوقات از جریان نورچی به عنوان اسلام علمی نام برده می‌شود!! پس از استقلال ایران شمالی از شوروی، سیل ورود پیروان جریان نورچی به ویژه طرفداران « فتح‌اله گولن » یکی از نظریه‌پردازان شاخص این جریان از ترکیه به ایران شمالی آغاز شده است. نورچی‌ها شبکه آموزشی بزرگی را در ایران شمالی به وجود آورده‌اند. پیروان این جریان بیشتر مسایل آموزشی را مورد توجه قرار داده‌اند و لذا ممکن است در ظاهر فعالیت آنها خطرناک به نظر نرسد. ولی نورچی‌ها قصد ایجاد حکومت دینی در این کشور را دارند و هدف اصلی آنها از تدریس علوم الهی، جذب هواداران بیشتر است. در ذیل، به نمونه‌هایی از باورها و اعتقادات دینی و اسلامی مردم ایران شمالی اشاره می‌شود.

1 . فرهنگ عفاف و حجاب

علیرغم حکومت هفتاد ساله کمونیستی و مبارزه شدید این حکومت با مظاهر و مبانی دینی و به خصوص اسلامی و نیز، سعی و تلاش غرب و صهیونیسم در ترویج فرهنگ غربی و لیبرالیستی در سال‌های بعد از استقلال از سیطره حکومت سوسیالیستی در این کشور، باید اذعان نمود که برخلاف ظاهر زنان آذری و وضع پوشش آنان، اکثر آنان هنوز حجب و حیای اسلامی و زن شرقی را در وجود خود دارند و همانند زنان غربی و غیرمسلمان، دریده و بی‌عفت نیستند.

قابل ذکر است که ظاهر و پوشش زنان آذری در شهرهای منطقه تالش نظیر آستارا، لنکران، ماسالی و سایر مناطق نسبت به باکو ـ (مرکز ایران شمالی) مناسب‌تر و بهتر می‌باشد و پوشش سنتی و اصیل در این شهرها در حال حاضر هم تا حدود زیادی قابل رؤیت می‌باشد و لذا میزان برهنگی زنان در این مناطق در مقایسه با باکو کمتر می‌باشد.

البته این نکته را باید متذکر شد که الحمدا... تعداد زنان محجبه در ایران شمالی روز به روز در حال افزایش می‌باشد و امروزه می‌توان زنان محجبه را در میان همه قشرهای این کشور مشاهده کرد. به ویژه در بین دختران کم سن و سال حجاب بسر کردن و محجبه شدن بیشتر به چشم می‌خورد. به گونه‌ای که روزنامه غرب‌گرای « اولایلار» در مقاله‌ای با عنوان « افراطی‌گری» در شماره روز 19/ 7/85  خود بغض و کینه خود را از گسترش فرهنگ عفاف و حجاب در این کشور شیعی بروز داده و می‌نویسد: « مشاهده افزایش زنان محجبه در پایتخت و دیگر شهرها مشکل نیست. چند سال قبل، تنها در بین گروه‌های خاصی می‌شد زنان محجبه را مشاهده کرد که خود را ملزم به رعایت حجاب می‌دانستند. اما هم‌اکنون در همه جاها در دبیرستان‌ها، دانشگاه‌ها و محل‌های کار با زنان محجبه روبرو می‌شویم. به ویژه در بین دختران کم سن و سال اینگونه موارد بیشتر به چشم می‌خورد و لذا حجاب بسر کردن دختر چند ساله تنها می‌توان به عنوان افراطی‌گری نام نهاد». به دنبال افزایش حجاب در میان زنان ایران شمالی، نگرانی‌های رژیم صهیونیستی نیز بیشتر شده و عوامل وابسته به آنها به زبان آمده‌اند، طوری که در همین راستا « گوهر بخشعلی اوا»‌ نماینده پارلمان باکو و مدیر انستیتوی شرق‌شناسی آکادمی علوم باکو از افزایش زنان با حجاب ابراز نگرانی کرد. وی از خانواده‌ها و بانوان دیندار که فرزندان دختر خود را به رعایت حجاب تشویق می‌کنند انتقاد کرد. این عضو پارلمان پا را فراتر گذاشته و در بخشی که اطلاعاتی از آن ندارد وارد شده و گفته است، قرآن حجاب را فقط برای زنان حضرت پیامبر ـ صلی الله علیه و آله ـ منحصر کرده است؟!

از این روست، غرب و نوکران و سینه‌چاکان داخلی آنان با احساس خطر و ترس از گسترش و شیوع فرهنگ ناب اسلامی و شیعی در این کشور و در مقابله با فرهنگ اسلامی و شیعی و زدودن معنویت از جامعه ایران شمالی و دور کردن مردم مسلمان آن و به خصوص جوانان از فرهنگ غنی و انسان‌ساز و متعالی شیعه، به کمک شبکه‌های تلویزیونی باکو (اجتماعی، Az.tv ، آینس، لیدر، اسپیس) و با پخش برنامه‌ها، فیلم‌ها، شوها، تبلیغات و ... که عمدتاً مستهجن و به سبک و سیاق فرهنگ غربی و فرهنگ حاکم بر جامعه جهانی و تحمیلی دستگاه فرهنگی سرمایه‌داری و لیبرالیستی و ضددینی می‌باشد و روز به روز در این مسیر (نمایش فیلم‌های مذکور) گوی سبقت را از همدیگر می‌ربایند، مردم مسلمان این کشور را به تدریج از فرهنگ اسلامی و فرهنگ اصیل خویش دور می‌کنند و فرهنگ و فکر و ذهن و باورهای آنها را کانالیزه می‌کنند. چنانکه این شبکه‌ها با حمایت و پشتیبانی مالی و فکری و خط‌دهی بازوهای اقتصادی فرهنگی لیبرالیستی همانند شرکت مخابراتی اسرائیلی « باکسل»، شرکتهای الکترونیکی « سونی» و « سامسونگ» و ... با ترتیب دادن و برگزار کردن فستیوال‌ها و مسابقه‌های آواز و ترانه‌خوانی و موسیقی با عناوینی نظیر « آذر استار» و ... در بین جوانان آذری ـ اعم از دختر و پسر ـ که در آنها در ذبح مسائل اخلاقی و برهنگی دختران مسلمان آذری به جرأت می‌توان گفت حتی از خود غرب هم جلو می‌زنند، الگوها و ستاره‌هایی را به جوانان و جامعه ایران شمالی معرفی می‌کنند که باب میل فرهنگ منحط غربی است. و لذا به نوشته روزنامه‌های باکو، از جمله روزنامه « خبر باکو» ایران شمالی، در بین کشورهای اروپایی از لحاظ از هم پاشیدن خانواده‌های جوان در رتبه اول قرار دارد. علماء‌ و کارشناسان دینی، علت اساسی این امر را بیکاری و فیلم‌های ضداخلاقی پخش شده از کانال‌های تلویزیونی این کشور می‌‌دانند.

در نتیجه بی‌بند و باری اخلاقی و به دنبال آن از هم پاشیدن کانون مقدس خانواده، تبعات زیان‌بار و مخرب دیگری در این کشور بروز نموده است که در روزنامه اولایلار در شماره روز سه‌شنبه مورخه 10 اکتبر 2006 (18/7/85) به آن اشاره شده است. این روزنامه در تیتری تحت عنوان « تولد 26 هزار نوزاد غیرقانونی » می‌نویسد: این تعداد نوزاد در چند سال اخیر در ایران شمالی می‌باشد. تنها در سال 2006 هشت هزار نوزاد غیرقانونی در باکو و دیگر شهرها متولد شده است.

2. بزرگداشت اعیاد و مناسبت‌های اسلامی

مراسمات و مناسبت‌های مذهبی نظیر میلاد حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله علیها و روز زن، میلاد فرخنده حضرت علی علیه‌السلام سالروز وفات حضرت زینب کبری سلام علیها و ... از سوی هیئت‌ها و تشکل‌های اسلامی در مساجد، چادرها و ... برگزار می‌شود. در این مراسمات به وضعیت سیاسی و اجتماعی ایران شمالی و غرب واقع شدن دین و تشیع و نیز پوشش غیراسلامی و نامناسب زنان آذری در این کشور و همچنین، تحولات روز جهان اسلام از طرف سخنرانان این مراسمات اشاراتی می‌شود.

3. مساجد و زیارتگاه‌ها

مساجد شهر باکو که اکثراً قدیمی بوده و از سنگ بنا شده‌اند ـ از جمله مسجد امام حسین علیه‌السلام، مسجد تازه پیر، مسجد حاج سلطانعلی، مسجد مشهدی داداش، مسجد حاج جواد، مسجد جمعه و ... در بخش مرکزی و قدیمی این شهر واقع شده‌اند.

متأسفانه در نتیجة هفتاد سال حکومت کمونیستی و مبارزه آنها با اسلام و تداوم این روش توسط دولت باکو، اکثر مساجد در ایران شمالی مهجور و غریب واقع شده‌اند. با این وجود، صرف این مساجد در این کشور حال و هوای اسلامی و شیعی به این جمهوری بخشیده است و باعث رونق و ترویج و گسترش فرهنگ اسلامی و شیعی در این کشور شده و ضامن بقا و پویایی آن می‌باشد.

در شهر قبا نیز چهار مسجد به نام‌های خانم (بی‌بی) سکینه (امام جماعت آن حاج میرحسن صمداف می‌باشد)، حاج جعفری (بزرگ‌ترین مسجد قبا)، اردبیل ( به جهت اینکه در محله و منطقه‌ای بنا شده است که در دوران گذشته اردبیلی‌ها در آن منطقه و محله سکونت داشته‌اند، به این اسم نامیده شده است. بر روی سنگی که بر روی دیوار بیرونی این مسجد جاسازی شده است عنوان « ‌اردبیل مسجدی ـ‌ 1312 هجری» حک شده است) و مسجد جامع ( بنا شده در قرن 19 میلادی) وجود دارد. سه مسجد اولی در دست شیعیان این شهر و مسجد جامع نیز در اختیار اهل تسنن قبا می‌باشد.

شهر « بردع » نیز دارای مساجد، زیارتگاه‌ها و بناهای تاریخی بسیاری هست که اکثر آنها مربوط به دوره صفویه بوده و یا توسط اعقاب این خاندان بنا شده‌اند و لذا شبیه بناهایی هستند که توسط این خاندان حکومتی شیعی در دیگر نقاط ایران آن زمان بنا شده‌اند. به عنوان مثال مرقد و زیارتگاهی در این شهر وجود دارد که گنبد آن منقش به کلمه مبارکه «‌الله الله» بوده و می‌توان گفت مقیاس کوچکتری از گنبد «‌الله الله» بقعه شیخ‌صفی‌الدین در شهر اردبیل می‌باشد.

در شهر لنکران ( مرکزیت منطقه تالش‌نشین ایران شمالی) نیز مساجد بسیاری از جمله مسجد بازار بزرگ (احتمالاً مسجد جامع شهر می‌باشد) مسجد بازار کوچک، مسجد قاراچی‌لار و ... وجود دارد. مسجد بازار بزرگ مسجدی قدیمی و مربوط به قرون 19 و 20 میلادی بوده و با آجر قرمز به سبک و سیاق و همانند معماری مسجد جامع شهر آستارای ایران بنا شده است و دارای پنجره‌های مشبک چوبی با شیشه‌های رنگی به مانند پنجره‌های مساجد قدیمی شهرهای ایران می‌باشد. لازم به توضیح است که تابلوئی بر یکی از ستون‌های این مسجد آویزان کرده‌اند و بر روی آن عکس‌های علمای قدیمی شهر لنکران را به همراه مشخصات آنها چسبانده‌اند.

براساس اطلاعات منتشر شده از سوی کمیته امور دینی دولت باکو در حال حاضر، در این کشور 300/1 مسجد،  500 پیر و زیارتگاه و 40 کلاس قرآن به تدریس تعلیمات اسلامی مشغول هستند. کلاً در این کشور یک مؤسسه عالی و دانشگاهی برای تحصیلات دینی وجود دارد و آن هم دانشگاه اسلامی باکو می‌باشد که دارای شعبه در شهرهای زاگاتالا، لنکران، مینگه‌چور و سومقاییت می‌باشد.

به گفته هدایت اروج‌اف رئیس کمیته امور دینی دولت باکو در مصاحبه مطبوعاتی خویش، در ایران شمالی 321 تشکل مسیحی، 7 تشکل یهودی، 3 تشکل بهائی و یک تشکل نیز کریشنائی می‌باشد. وی خاطر نشان کرد که 96% مردم ایران شمالی مسلمان هستند. حسینیه ایرانی‌های مقیم باکو موسوم به حسینیه اهل بیت علیهم السلام که در خیابان کاظم‌زاده باکو واقع شده است، بسیار کوچک بوده و علیرغم احداث چادر در حیاط آن در مناسبت‌های مذهبی نظیر دهه محرم و لیالی بابرکت قدر، گنجایش سیل مشتاقان و محبان ائمه اطهار علیهم السلام و شیعیان آذری ـ‌ که جوانان و نوجوانان اکثریت را تشکیل می‌دهند ـ را ندارد و این حقیر به چشم خود دیده‌ام که چطور تشنگان چشمه زلال تشیع با هزار امید و آرزو برای بهره‌مندی از فیوضات برنامه‌های مذهبی حسینیه به آنجا هجوم می‌آورند و حتی حاضر می‌شوند در زیر باران و در حیاط حسینیه سرپا بایستند و در مراسمات حضور یابند اما متأسفانه عده بسیاری با کمبود جا و مکان مواجه شده و مجبور به ترک حسینیه و چادرها می‌شوند به علت تنگی جا و مکانشان همیشه معذب هستند و آن چنان که شاید و باید نمی‌توانند از برنامه‌ها بهره‌مند گردند.

آرامگاه خواهر بزرگوار امام رضا علیه‌السلام نیز در باکو واقع شده است، در ورودی باکو در کنار جاده باکو ـ آستارا زیارتگاه « بی‌بی هیئت» مشهور است و در کنار ساحل دریای مازندران قرار گرفته است. ( این مکان به عنوان آرامگاه خواهر امام رضا علیه‌السلام در نزد اهالی باکو مشهورتر است).

آرامگاه دیگر (بی‌بی‌رحیمه) در نزدیکی قصبه نارداران باکو جای گرفته است. این آرامگاه توسط دینداران قصبه مذکور و سایر مؤمنین در سال‌های اخیر بازسازی شده و محوطه‌ای بسیار بزرگ و وسیع و زیبا دارد و قبرستان باکو در اطراف آن قرار گرفته است. هر دو آرامگاه، پذیرای شیعیان و محبان اهل بیت علیهم‌السلام ـ به ویژه در مناسبت‌ها و اعیاد اسلامی ـ بوده و پیونددهنده و حافظ اعتقادات مردم مسلمان این جمهوری به تشیع و دین مبین اسلام می‌باشد.

4. تحمل‌پذیری دینی

نکته دیگری که در مورد باورهای دینی مردم ایران شمالی باید به آن اشاره شود این که مردم این کشور نسبت به عقاید و آراء گوناگون در این کشور سعه ‌صدر بیشتری دارند.

5. ارزش و احترام به قرآن کریم

هدیه قرآن کریم به نخبگان ایران شمالی بسیار مورد استقبال قرار می‌گیرد و آن را با کمال امتنان قبول می‌نمایند و در بسیاری از موارد کارساز و کارگشاست.

 

برخی مشکلات عمده دینی در ایران شمالی

 

1. سیاست دینی دولت باکو که مبتنی بر اصول لائیک و جدایی دین از سیاست می‌باشد، عمده‌ترین مانع در گسترش و ترویج دین مبین اسلام در این کشور می‌باشد. مضاف بر اینکه سردمداران این کشور جهت جلب رضایت و حمایت غرب و صهیونیسم جهانی به موازات سخت‌گیری برای فعالیت‌های اسلامی راستین و شیعی، زمینه مناسب را برای ترویج و گسترش مسیحیت و عقاید انحرافی و خرافی در این کشور فراهم می‌سازند.

2. فعالیت گروه‌های افراطی دینی (غیر شیعی)، ضعف در افزایش آگاهی دینی و فقدان دینداران و عالمان باسواد و اسلام‌شناس راستین برای تبیین و تشریح و تبلیغ مسائل دینی مطابق با مقتضیات زمان و مکان برای مردم مسلمان این کشور از مشکلات عمده دینی در این کشور می‌باشد.

3. متأسفانه به دلیل محرومیت هفتاد ساله مردم ایران شمالی از تعلیمات دینی و سطحی بودن باورهای دینی در این کشور، به دلایلی که در بالا به آن اشاره شد ـ از آثار و ظواهر و معنویات ماه مبارک رمضان چیزی در بین مردم باکو و کوچه و خیابان‌های آن دیده نمی‌شود و روزه‌خواری، به خصوص با کشیدن سیگار، به وفور قابل مشاهده است و هر فرد مسلمان معتقدی را آزار می‌‌دهد.

نتیجه‌گیری

مردم ایران شمالی روز به روز گرایش و شناخت بیشتری از اسلام پیدا می‌کنند. جریان ممنوعیت اذان یک دلیل روشن در این باره است. دولت کوشید تا پخش اذان از مساجد را ممنوع کند، اما اعتراض گسترده مردمی دولت را به عقب‌نشینی واداشت و الهام علی‌اف رئیس دولت باکو اظهار داشت که وی دستور ممنوعیت پخش اذان را صادر نکرده است!!

جریان بیداری اسلامی در ایران شمالی گسترش می‌یابد و این را حتی آمریکایی‌ها نیز درک کرده‌اند. آمریکایی‌ها با درک این نکته که حاکمیت در آینده در اختیار اسلامگرایان خواهد بود. از هم اکنون تلاش می‌کنند تا با جریان اسلامگرا و چهره‌های شاخص آن تعامل داشته باشند.

مردم مظلوم و مستضعف ایران شمالی علیرغم اینکه سالیان متمادی از اسلام و تشیع دور نگه داشته شده‌اند، باور و تعلق به اسلام و تشیع از روح و جان آنان رخت برنبسته است و هنوز هم می‌توان بروز و ظهور زیبای آن را در کوچه و خیابان، مساجد، برخورد مردم با یکدیگر و ... دید، می‌توان نتیجه گرفت که مردم عامی این کشور واقعاً مظلوم و به تعبیر قرآنی، مستضعف واقع شده‌اند و نیاز به یاری و مساعدت دینی به هر نحو ممکن دارند.

راسم موسی بی‌اف تحلیلگر مسایل سیاسی در باکو معتقد است که از نظر تئوری به حکومت رسیدن حزب دینی در ایران شمالی که اغلب اهالی این کشور مسلمانند، ممکن است. ولی در آیندة نزدیک این مسأله چندان واقعی به نظر نمی‌رسد. باید برای این مسأله زمانی طولانی را طی کرد. ایدئولوژی الحادی در ایران شمالی هفتاد سال حکم فرما بوده است. هم‌اکنون پایه‌های دینی در این کشور ضعیف است و دوره استحکام خود را می‌گذراند. وی افزود: « با این همه من تکرار تجربه ترکیه ( به حاکمیت رسیدن اسلامگرایان) در ایران شمالی را بعید نمی‌دانم».

 

پی‌نوشت‌ها: ــــــــــــ

قفقاز جنوبی متشکل از جمهوری‌های آذربایجان (ایران شمالی)، و ارمنستان و گرجستان می‌باشد.

روزنامه ینی آذربایجان، 22/4/86

نشریه صنعت

شبکه تلویزیونی آینس، 30/2/86

روزنامه اولایلار (حوادث)، 18 و 19/7/85

روزنامه باکو خبر، 7/6/85 و 31/2/86

شبکه تلویزیونی Az. tv

شبکه تلویزیونی A. tv

روزنامه ینی مساوات، 22/4/86 و 8/5/86

سایت اینترنتی ایران شمالی، 31/3/86

مشاهدات و تجربیات شخصی نگارنده مقاله از جامعه ایران شمالی

 

 


اصلان آذراوغلو