آذر نغمه سی


 

 

نارداران كجاست؟!

 

بي‏گمان همة كساني كه با مسايل ايران شمالي آشنا هستند، نام «نارداران» را شنيده‏اند. نارداران، منطقه‏اي در نزديكي باكو است. اين منطقه را مي‏توان كانون جوشان انقلاب سبز در ايران شمالي ناميد. حتي در دوره شوروي نيز كمونيست‏ها نتوانستند، مانع از برگزاري آيين‏هاي ديني توسط مردم اين منطقه شوند. در سالهاي معروف به سالهاي ۳۷ (۳۷نجي ايللر ـ ۱۹۳۷)، صدها نفر از مردم منطقة نارداران به جرم دست برنداشتن از دين و انجام آيين‏هاي ديني بويژه عزاداري براي سيدالشهدا (ع )شهيد و يا به سيبري تبعيد شدند.

با وقوع انقلاب اسلامي در ايران، نارداراني‏ها و در رأس آنها افرادي مانند حاج علي اكرام عليزاده پرچم انقلاب را در دست گرفتند...

اگر به نارداران برويد، خواهيد ديد كه بر سنگ قبرها آرم جمهوري اسلامي ايران حك شده است. حاج علي اكرام در اين باره مي‏گويد: پيش از فروپاشي شوروي، هيچگونه ارتباطي ميان ما و ايران نبود. تنها از طريق راديو و به صورت پنهاني اخبار ايران و انقلاب اسلامي را پيگيري مي‏كرديم. ما بر سنگ قبرهايمان آرم جمهوي اسلامي را حك مي‏كرديم، تا اگر روزي مرزها باز شد و ايراني‏ها به نارداران آمدند، بدانند كه طرفداران خميني با عشق انقلاب اسلامي جان داده‏اند...

 

برگي از دفتر خاطرات حاج علي اكرام عليزاده

 

نارداران ـ زادگاه من ـ مذهبي‏ترين منطقه ايران شمالي، 25 كيلومتري شمال باكو در كنار درياي خزر واقع شده است. بيش از هزار سال است كه مردمش شيعه‏اند و از گذشته‏هاي بسياردور به آداب و رسوم مذهبي و رعايت حلال و حرام داشتن اعتقادات ديني و شيعي پايبند و مشهورند. زنان و دختران نارداران در طول تاريخ به عفت و نجابت شهرت داشته‏اند و حجاب و پوشش اسلامي را چه قبل از حاكميت شوروي، چه در دوره هفتاد ساله حكومت كمونيست‏ها و چه بعد از فروپاشي شوروي، رعايت كرده‏اند و جزو فرهنگ ديرينه آنهاست.

مردم نارداران نسبت به ارزش‏هاي ديني و عرض و ناموس خود حساس ومتعصب‏اند و به حرمت خانوادگي بيش از هر چيزي اهميت مي‏دهند؛ در نارداران كه هم اكنون بيش از هشت هزار نفر جمعيت دارد، طلاق و اختلافات نبوده و نيست. اين هم به خاطر شدت پايبندي به ارزش‏هاي مذهبي و حساسيت به كانون خانواده و ناموس است. (هنگامي كه مطبوعات نوشتند در نارداران «طلاق» وجود ندارد، بسياري تعجب كردند)

در ازدواج اهالي نارداران، مسائل ظاهري مثل  زيبايي و ثروت طرف مقابل اصلاً مطرح نيست، آنچه همه و معيار محسوب مي‏شود اصالت خانوادگي، حيا و ديانت است كه موجب تفاهم طرفين مي‏شود. جوانان بيشتر نظر والدين را مراعات مي‏كنند و اگر والدين و خانواده‏ها به تفاهم برسند، دختر و پسر حرفي نيز معمولاً قبول مي‏كنند. در نارداران  بيش از سي سال است كه آثار شراب و شرابخوارگي ديده نشده  است. از قديم‏الايام اكثر مردم اين قصبه، روزانه 51 ركعت نماز نافله مي‏خوانده‏اند؛ حتي نماز جعفر طيار و ساير عبادات مستحب را هم بجا مي‏آوردند، آنان به كودكان خود از خردسالي، معارف ديني را ياد مي‏دهند و حتي در دوره كمونيست‏ها، به طور غير رسمي و پنهاني معارف و معتقدات ديني و احكام واجب و حرام و حلال را از روحانيون و آخوندهاي قصبه مي‏آموختند؛ قرآن مي‏خواندند و...

اكثر مردمان ما كه به نوعي درآمد داشتند، خمس درآمدهايشان را جدا مي‏كردند و چون مرزها بسته بود و به مراجع دسترسي نداشتند، خودشان سهم سادات را به سيدهاي محلي مي‏رساندند و سهم امام (ع) را در مصارف معين خود و امور خيريه صرف مي‏كردند؛ مثل كمك به روحانيون غير وابسته به حاكميت، طلبه‏هاي ديني، آموزگاران قرآن و احكام، آباداني مساجد و ...

ما در نارداران هفت باب مسجد داريم. علاوه بر آن، يك زيارتگاه بسيار مشهور وقديمي هم در اينجا هست كه به امامزاده «رحيمه خاتون» معروف است و اين شخص خواهر امام رضا (ع) بود. يگانه گورستان نارداران در اطراف اين زيارتگاه قرار دارد. در كنار و اطراف زيارتگاه، منازل و بناهاي باستاني هست كه مي‏گويند از زمان شاه عباس مانده است. در سالهاي اخير آنها را احيا و تعمير مي‏كردند و نگهداري مي‏كردند. اين زيارتگاه نقش مهمي در زنده نگه داشتن احساسات مذهبي مردم منطقه در طول تاريخ داشته است. و در دوره شوروي، مهمانان خارجي را براي بازديد از اين محل مقدس به نارداران مي‏آوردند، تا وانمود كنند كه شوروي ضد مذهب و دين نيست!

متاسفانه در سالهاي اخير اين برنامه بسيار كم شده است كه آن هم علت‌هاي سياسي دارد و سعي مي‌شود از صبغه مذهبي و ديني ايران شمالي در چشم جهانيان ، كاسته شود... اين بار هم حكومت مي‏خواهد وانمود كند كه در ايران شمالي مردم مذهبي نيستند!  مردم ما به عظمت معنوي و كرامات و معجزات اين امامزاده باور دارند. اينكه مي‌بينيم نخستين مقلدان و ياران امام خميني در ايران شمالي (جمهوري آذربايجان) از اهالي نارداران بودند و بيش از ديگر مردمان ممالك شوروي تحت تاثير انقلاب اسلامي واقع شده‌اند، همه اينها نتيجه آن گذشته درخشان تاريخي و ديني نارداران است و من در جاي خود از وقايع سي سال اخير نارداران و مسائل مرتبط با انقلاب اسلامي سخن خواهم گفت.

اين مطلب را هم ناگفته نگذارم كه اهالي نارداران از گذشته هاي دور در عين پايبندي به اعتقادات ديني و حفظ ارزش‌هاي اخلاقي و معنوي، مردماني شوخ طبع و شاد و بانشاط بوده‌اند. مردها با مردها و زن‌ها نيز با يكديگر مطايبه مي‌گفته‌اند و هنوز هم اينگونه‌اند. من لطايف و مطايبات بي‌شماري از گذشته‌ها به ياد دارم. برادرم مرحوم حاج مايل، دائماً لطايف و تمثيلات طنزآميز چاشني سخنش مي‌كرد و علاوه بر شعر و ادب، در گفت‌و‌گوي عادي هم همواره نكات ظريف و خنده‌آوري از لبش مي‌ريخت. اهالي نارداران اهل شعر و ادب هستند و از قديم بعد از فراغت از كار در محافل ادبي جمع مي‏شدند. برادر من (مرحوم حاج مايل) گردانندة اصلي «مجمع‏الشعراء» بود.

البته در سالهاي اخير به سبب مشكلات مادي و معنوي و گرفتاري‌هاي كه مردم ما با آن دست به گريبانند، متاسفانه كفه اندوه در دلشان سنگين شده است!

آرامگاه شهيدان در نارداران

گورستان قديمي نارداران كه صدها سال و شايد بيش از هزار سال قدمت دارد، به «مزار شهدا» معروف است. يادم هست وقتي بچه بوديم، به ديدن قبور ويران شده مي‌رفتيم. استخوانها و جمجمه‌هايي ازآنها بيرون مي‌آمد؛ جمجمه‌هايي كه ميخ‌هايي بزرگ (مسمار) بر پيشاني آنها كوبيده بودند و از پشت سرشان بيرون آمده بود! جاي مسمارها به شكل سوراخي در پيشاني و پشت جمجمه‌ها مانده بود. هنوز هم گاهي از اين نوع جمجمه‌ها پيدا مي‌شود. مردم مي‌گفتند صاحبان اين جمجه‌ها از شيعيان علي‌بن‌ابي طالب (ع) بودند كه در زمان حجاج بن يوسف يا در حكومت‌هاي ضد خدايي ديگر گرفتار و به اين كيفيت كشته شده‌اند؛ يعني آنها را روي زمين به پشت مي‌خوابانيده‌اند و مسماررا بر پيشاني‌شان مي‌كوبيده‌اند.

... واقعاً كه در تاريخ چه جنايت‌هايي شده است! چه ظلم‌ها، چه وحشيگري‌ها  و چه قساوت‌هايي ... حقيقت هر چه باشد، اين كشته‌ها مظلومانه مرده‌اند؛ چه شيعه بوده باشد، چه سني، چه مسلمان و چه كافر؛ قاتلان بي‌رحم و وحشي بوده‌اند و هيچ پايبندي به اسلاميت و انسانيت نداشته‌اند. مصداق كامل اين كلام خداوند بوده‌اند: «اولئك كالانعام بل هم اضل»3

اهميت عيد غدير

گفته‌ام كه مردمان نارداران، انسانهايي شوخ طبع و شادند، اما شادي و جشن و سرور اين اهالي محترم، معمولاًسالم، پاك و به دور از لهو و لعب و امور حرام است. ما اهالي نارداران در ايام غم و حزن اهل بيت (ع) محزون و غمگين مي‌شويم و در ايام شادي و ولايت و اعياد آنان، شاد و مسرور، لذا جشن‌ها و عروسي‌ها و مراسم شادي را در روزهاي شادي آل پيغمبر و ميلاد آن بزرگوار برگزار مي‌كنيم؛ از جمله، اين مراسم در عيد غدير بسيار باشكوه برگزار مي‌شود. مردم ما مي‌دانند  كه در غدير خم، اميرمومنان علي (ع) به امر خداوند به جانشيني حضرت رسول (ص) انتخاب و انتصاب شده است،‌بنابر اين اكثر برنامه‌هاي شاد را در اين روز اجرا مي‌كنند.

 

 

 

 


اصلان آذراوغلو