آذر نغمه سی


گزارشی تخصصی از بیگان گرایی در شبکه استانی سهند

شبکه استانی آذربایجان شرقی و همگرایی با رسانه های باکو

 

  • حسینعلی میرزایی

یکی از کارکردهای مهم زبان، کارکرد سیاسی- فرهنگی آن است. زبان هر ملتی -چه زبان ملی و عمومی و چه زبانهای قومی هر ملت- بخشی از هویت آن ملت به شمار می رود. طی یکصد سال اخیر، به موازات نقشه ها و تلاشهای نظام سلطه برای تجزیه امت واحد و نیرومند اسلام به قومهای کوچک و ذره ای و مطیع استعمار، تلاشهای گسترده ای برای تحریف هویت فرهنگی مسلمانان انجام شده که تغییر الفبای واحد قرآنی (الفبای تاریخی و عمومی امت اسلام ) در کشورهایی مانند ترکیه و جمهوری آذربایجان (ایران شمالی) و تاجیکستان به الفبای مسیحی ها از جمله این اقدامات است.

مرزبندی میان زبانهای قومی و محلی با زبان ملی یک کشور و ایجاد تقابل بین آنها از دیگر شیوه های استعمارگران برای مرزبندی و خط کشی فرهنگی میان ملت است تا از این طریق، یک ملت واحد و نیرومند و بزرگ و مستقل را به اقوام کوچک و ضعیف و بازیچه کشورهای قدرتمند تبدیل کنند و با انداختن این اقوام به جان هم با شعارهای پوچ و جاهلی ، بین مسلمانان برادرکشی و بحران قومی را رقم بزنند.

هویت زبانهای قومی در ایران اسلامی در طول تاریخ با هویت زبان ملی و تاریخی کشور یعنی زبان فارسی پیوند عمیق و گسترده ای داشته است. یکی از نشانه های بارز این پیوند عمیق و گسترده میان زبانهای قومی (مانند زبان آذربایجانی) با زبان ملی  (زبان فارسی)، کثرت وجود واژه ها و اصطلاحات فارسی در زبان آذربایجان است.

نگاهی به اشعار آذربایجانی شاعرانی مانند ملامحمد فضولی، حکیم هیدجی، سید ابوالقاسم نباتی، صراف تبریزی، حسینی سعدی زمان ، صحاف ، و خصوصا استاد شهریار موید همین ادعاست. صرف نظر از چگونگی شکل گیری زبان آذربایجانی امروز – که آمیزه ای از لغات زبان آذری قدیم ، فارسی ، ترکی و عربی است – کاربرد لغات فارسی در این زبان به حدی وسیع است که کمتر جمله ای را در نثر ، و کمتر مصرعی را در شعر آذربایجانی می توان یافت که فاقد واژه یا واژگان فارسی است و این چیزی نیست که  طی دهه های اخیر انجام شده باشد، بلکه فرایندی طبیعی و تاریخی و فرهنگی است که شاهد آن اشعار و آثار شاعران و نویسندگانی است که قرنها پیش زیسته اند.مانند ملامحمد فضولی شاعر عهد صفوی وحتی غزلهای معدودی که از صائب تبریزی باقی مانده است:

نه احتیاج که ساقی وئره شراب سنه

که اؤز پیاله سینی وئردی آفتاب سنه ...

طبیعی است که هرگونه تلاش برای فارسی زدایی از زبانهای قومی و تلاش برای قطع کردن رشته های اتصال و وحدت بین زبان ملی با زبانهای قومی و پاک ساختن نشانه های فرهنگ و زبان ملی کشور در زبانهای محلی و قومی، یک اقدام سیاسی معنادار است، نیز تلاش برای وارد و رایج کردن واژه ها و اصطلاحات برونمرزی ، یک اقدام خاص سیاسی است.

ادامه تلاش برای استفاده از لهجه برونمرزی (واژه ها و اصطلاحات رایج در رسانه های باکو یا جامعه ایران شمالی « جمهوری آذربایجان ») و نیز سعی برای عدم استفاده از واژه ها و اصطلاحات فارسی رایج در زبان جامعه آذربایجانی های ایران توسط شبکه سهند (شبکه استانی آذربایجان شرقی) نشانه چیست؟ آیا نشان از تداوم حرکتی در صدا و سیمای حکومتی استان برای تغییر هویت فرهنگی (هویت زبان بومی) و همسان سازی آن با "زبان رسانه های دولتی باکو " است؟ آیا این اقدام، حرکتی برای معطوف کردن نگاه مخاطب به نقاطی خارج از مرزهاست؟ آیا نشان ضدیت آشکار با زبان ملی (فارسی) که زبان تاریخی و عمومی ایرانیان است می باشد؟

پیش از این، مطالبی در رسانه ها و مطبوعات، درباره اقدامات سوال برانگیز پیرامون استفاده از واژه های رایج در رسانه های باکو، تلاش برای فارسی زدایی از زبان آذربایجانی،‌ترجمه اسامی ادارات و وزارتخانه ها و... اقداماتی از این دست در صدا و سیمای آذربایجان شرقی منتشر شده است. اما صدا و سیمای آذربایجان شرقی همچنان به روش غیر علمی و بیگانه گرایی برای تغییر هویت بومی زبان جامعه آذری های ایران ادامه می دهد. بنگرید به نمونه های ذیل:

- استفاده از واژه "اؤلکه" یا « اؤلکه میز » یا « اؤلکه لرین » به جای "کشور" "مملکت"، این واژه در زبان آذری های ایران استفاده نمی شود، در خبر ساعت 23 مورخ 5/2/92 و نیز در مورخ 3/2/92 و 28/3/92 و25/5/92 و...

- استفاده مداوم از واژه "جماعت" به جای "مردم" و "ملت" مانند "مرند و جلفا جماعتی نین نماینده سی" (خبر 23 مورخ 9/2/92)، "جماعتین نماینده لرین ..." (8/3/92) "جماعتین گئنیش حضوری ..." (10/3/92) "یونان جماعتی پارلمانین قاباغینا ..." (9/2/92) "بحرین جماعتی ..." (5/2/92)

- استفاده از واژه من در آوردی "یغییناجاق" به جای «همایش »(خبر ساعت22 مورخ 10/3/92) و...

- استفاده از افعالی مانند "کئچیریله جاق!" به جای "برگزار اولاجاق" (برگزار خواهد شد) این در حالی است که این فعل به معنای یاد شده به هیچ وجه در زبان آذری های ایران استفاده نمی شود و تنها در رسانه های باکو کاربرد دارد. به عنوان مثال در خبر (بخش ورزشی) ساعت 23 "مسابقه... یئتدی مرحله ده کئچیریله جاق!!"

- استفاده از افعالی مانند « آراشدیردی ! » - که در زبان جامعه آذری های ایران استفاده نمی شود - به جای « بررس لیق » ( بررسی کردن ) به عنوان مثال « بستان آباد ...مشکل لرین آراشدیردی » ) خبر 23 مورخ 25/5/92)

تلاش برای فارسی زدایی توسط مترجمان یا مدیران اخبار شبکه سهند در بخش ورزش اخبار ساعت 23 مشهودتر است:

- "استانیمیزین ایکی نوجوان فوتبالیستی ملی تیمه چاغریلدی" (خبر 9/2/92) در حالی که در زبان آذری های ایرانی هرگز واژه "چاغریلدی" به جای "دعوت شد" به کار نمی رود و این اختراع مترجمان شبکه سهند است که بارها و بارها تکرار می شود! و مردم آذربایجان هرگز به جای « تیم ملی » از عبارت « ملی تیم ! » استفاده نمی کنند.

- استفاده از واژه "گوله شن!" به جای "کشتی گیر" که دهها سال است در جامعه ورزشی و در زبان عموم مردم آذربایجان است (به عنوان نمونه اخبار 23 مورخ 5/2/92)

- "چخ سوره ن" یا "چخ سوره نلر" نیز در بخش ورزشی خبر ساعت 23 به جای "دوچرخه سوار" یا "دوچرخه سواران" تکرار می شود (به طور مثال 16/3/92) استفاده از واژه طنزو بی معنای "چخ" به جای "چرخ" نیز از ابداعات شبکه سهند است!

در اخبار شبکه سهند گاهی تلاش می شود جملات از هنجار ویژه آن در زبان آذربایجانی ایران خارج و به هنجار ویژه برونمرزی و باکویی تبدیل شود.

- "... یئتیمینجی و سون مرحله سی صاباح کئچیریله جاق!" (18/3/92)

- "یوخسا احتمالی وار خارجی اوردو قورولماسین" (18/3/92)

- "آسیانین قهرمانلیق گولشمه رقابت لرینده" (3/2/92)

- "بویون شهید خرمدل "آدلی" خیاوان ..." (3/2/92)

- "بهار "آدلی" خانملار پارکی ..." (3/2/92)

کار به جایی رسیده که حتی اسامی خاص جغرافیایی نیز توسط شبکه سهند تغییر می یابد. فی المثل "آذربایجانشرقی" نام رسمی و خاص استان است، اما شبکه سهند آن را همواره به "شرقی آذربایجان" تغییر می دهد!

نمونه ای دیگر از ترجمه اسامی تشکلها و ادارات: "استانین مقدس دفاع هفته سین عزیزلیین ستاد!" (اخبار ساعت23 مورخ 21/5/92) به جای "ستاد بزرگداشت هفته دفاع مقدس استان" و در همین تاریخ استفاده از عبارت "مطبوعات ائوی!" به جای "خانه مطبوعات"...یا استفاده از عبارت « مملکتیمیزین خارجه ایشلر وزیری ! » ...

متاسفانه دامنه تلاش برای بیگانه گرایی در کاربرد زبان بومی منطقه توسط شبکه سهند ، حتی به اسامی برنامه ها ادامه دار نیز کشیده شده است . به عنوان مثال برنامه ای با عنوان « درمان بیتگی لری !» (= گیاهان دارویی ) از سیمای استانی پخش میشود. این در حالی است که در زبان آذری های ایرانی به جای عنوان  فوق ، از عبارت « گیاهی داوالار » استفاده میشود. واژه « درمان » که در عنوان مورد استفاده شبکه استانی مورد استفاده قرار گرفته ، در باکو به معنای « دارو » استفاده میشود و واژه « بیتگی » به جای « گیاه » در زبان آذری های ایرانی کاربرد ندارد! یا عنوان « گون آیدین ! »که به طور مستمر هر روز صبح دهها بار از شبکه سهند تکرار میشود ، کدام آذری ایرانی را میتوان یافت که هنگام صبح به مخاطب خود بگوید : « گون آیدین ! »  و مخاطب با بهت و شگفتی به متکلم این عبارت نگاه نکند !

آنچه ذکر شد تنها مثالهایی از تلاش برای تغییر هویت "زبان معاصر آذری ایرانی" و یکسان سازی آن با زبان برخی رسانه های برونمرزی و نیز فارسی زدایی از آن است. این اقدام ممکن است سهوی یا از سر غفلت و مسامحه باشد. اما به هر حال آن، نتیجه آن یکسان است و انتظار می رود، این روند که از سالها قبل آغاز شده و نوعی از تهاجم فرهنگی توسط صدا و سیما به فرهنگ و هویت کشورو زبان مردم غیور و قهرمان آذربایجان است، پایان یابد.

امید است مسولان محترم صدا و سیما و سایر مراجع ذیصلاح با پیگیر و کاوش مسوولانه، مانع از تخریب فرهنگ، هویت و وحدت ملی شوند .« شورای فرهنگ عمومی استان » که کانون تصمیم گیری پیرامون مسایل فرهنگی استان است ، شایسته است که نسبت به موضوعاتی از این دست ، حساسیت ویژه ای داشته باشد ، تداوم برخی اقدامات مشکوک و قابل تامل فرهنگی در استان ، متاسفانه حاکی از آن است که شورای فرهنگ عمومی ، واکنش به موقع یا تاثیرگذاری از خود نشان نداده است.


اصلان آذراوغلو